Orkiestra Filharmonii Opolskiej
Tomasz Daroch – wiolonczela
Jakub Chrenowicz – dyrygent
W programie:
Antonín Dvořák – Koncert wiolonczelowy h-moll op. 104 [42’]
Przerwa [20’]
Wolfgang Amadeus Mozart – 5 interludiów do dramatu Thamos, król Egiptu KV 345 [20’]
Mieczysław Karłowicz – Odwieczne pieśni op. 10 [25′]
Koncert wiolonczelowy h-moll op. 104 Antonína Dvořáka powstał pod koniec pobytu kompozytora w Stanach Zjednoczonych. Wiolonczela występuje tu jako równorzędny partner orkiestry – prowadzi dialog z instrumentami dętymi drewnianymi i rogami, a w partiach solowych łączy rozbudowaną technikę wirtuozowską z szeroką, śpiewną kantyleną. Część pierwsza przeciwstawia energiczny temat orkiestrowy lirycznemu drugiemu tematowi, który najpierw wprowadza róg. Adagio zawiera cytat z pieśni Kéž duch můj sám, ulubionej przez siostrę kompozytora. Jest to pewnego rodzaju hołd oddany zmarłej Josefinie. Finał ma charakter taneczny i nawiązuje do czeskiej muzyki ludowej. Po śmierci Josefiny w 1895 roku Dvořák rozbudował zakończenie, dodając kodę z odwołaniami do tematów części drugiej. Dzięki temu utwór kończy się spokojnie, a nie efektownym fortissimo, jak pierwotnie planował.
Muzyka Wolfganga Amadeusa Mozarta do dramatu Thamos, król Egiptu powstawała etapami, stopniowo nabierając ostatecznego kształtu. Kompozytor nie stworzył jej jako jednolitego dzieła, lecz budował ją wokół dramaturgii sztuki. Całość otwierają i zamykają dwa chóry, a pomiędzy kolejnymi aktami pojawia się pięć instrumentalnych antraktów. Ich rola wykracza jednak daleko poza funkcję interludiów. Każdy z nich uczestniczy w rozwoju akcji, podtrzymuje emocjonalne napięcie i przygotowuje słuchacza na to, co wydarzy się w kolejnym akcie. Muzyka staje się więc integralną częścią teatralnej narracji – łączy poszczególne epizody i sprawia, że dramat rozwija się nie tylko poprzez słowa i akcję, lecz także poprzez dźwięki instrumentów.
Odwieczne pieśni Mieczysława Karłowicza to muzyczna medytacja nad tęsknotą, miłością,
końcem i miejscem jednostki wobec bezkresu istnienia. Pieśń o wiekuistej tęsknocie niesie echo pragnienia, które nigdy nie zostaje zaspokojone – dążenia do czegoś utraconego, czego nie sposób odzyskać ani nazwać. Pieśń o miłości i o śmierci to muzyczny ból, który nie szuka pocieszenia, lecz chce zostać przeżyty do końca. Dopiero Pieśń o wszechbycie przynosi ukojenie – nie poprzez ucieczkę od cierpienia, ale poprzez kontemplację nieskończoności, w której indywidualny ból rozpuszcza się w czymś większym niż jednostkowy los. Karłowicz, przesiąknięty młodopolskim dekadentyzmem, nie traktuje tęsknoty, rezygnacji czy żalu jako słabości do przezwyciężenia. Dla niego to właśnie te stany czynią nas ludźmi, a ich pełne przeżycie staje się jedyną dostępną nam formą filozoficznej prawdy o istnieniu.
Tomasz Daroch – wiolonczela
Urodził się 15 czerwca 1989 roku w Łodzi, w rodzinie o artystycznych tradycjach. Naukę gry na wiolonczeli rozpoczął w wieku 7 lat. Kształcił się pod kierunkiem wybitnych wiolonczelistów, profesorów Michaela Flaksmana, Juliusa Bergera, Jeleny Ocic oraz Stanisława Firleja. Brał również udział w wielu mistrzowskich kursach wiolonczelowych u światowej sławy profesorów takich jak: Bernard Greenhouse, Miklos Perenyi, Heinrich Schiff, Frans Helmerson, Gary Hoffman, David Geringas. Ukończył studia z wyróżnieniem w Staatliche Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Mannheim w Niemczech oraz w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, w której pracuje obecnie na stanowisku adiunkta, a w 2025 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego sztuk muzycznych. Od 2019 roku jest także liderem grupy wiolonczel NFM Orkiestry Leopoldinum.
Wiolonczelista jest laureatem m.in. Międzynarodowego Konkursu Wiolonczelowego im. Witolda Lutosławskiego (Grand Prix i I nagroda), Pablo Casals International Cello Competition w Budapeszcie (II nagroda), Międzynarodowego Konkursu Instrumentalnego w Markneukirchen (I nagroda), Międzynarodowego Konkursu Wiolonczelowego Antonio Janigro w Zagrzebiu (III nagroda), Międzynarodowego Konkursu Indywidualności Muzycznych im. Aleksandra Tansmana w Łodzi (II nagroda) i Międzynarodowego Konkursu Muzycznego im. Michała Spisaka w Dąbrowie Górniczej (I nagroda).
Tomasz Daroch otrzymał także wiele specjalnych wyróżnień, m.in. dyplom Primus in artibus dla najlepszego absolwenta roku akademickiego 2012/2013 w Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi, nagrodę Marszałka Województwa Łódzkiego w kategorii Osobowość Roku, honorowe wyróżnienie Łódzkie Eureka przyznawane przez Radę ds. Szkolnictwa Wyższego i Nauki przy Prezydencie Miasta Łodzi oraz nagrodę specjalną podczas międzynarodowego kursu mistrzowskiego Internationale Sommerakademie Mozarteum Salzburg. Był również wielokrotnym stypendystą fundacji Krajowego Funduszu Na Rzecz Dzieci, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Marszałka Województwa Łódzkiego, Lions Club, Kunststiftung Baden-Württemberg oraz Menuhin Live Music Now w Niemczech. Dwukrotnie otrzymał stypendium artystyczne MKiDN w ramach programu stypendialnego Młoda Polska, a w 2023 r. otrzymał Stypendium Ministra Edukacji i Nauki dla wybitnych młodych naukowców na najwyższy z możliwych okresów 36 miesięcy.
Jako solista zadebiutował w wieku 14 lat z orkiestrą Filharmonii Łódzkiej im. Artura Rubinsteina w Łodzi. Od tamtej pory występował z takimi orkiestrami jak: Orkiestra Filharmonii Narodowej w Warszawie, Polska Orkiestra Radiowa, NFM Filharmonia Wrocławska, NFM Orkiestra Leopoldinum, Sinfonia Varsovia, Sinfonietta Cracovia, Orkiestra Kameralna AMADEUS, Heidelberger Philharmoniker, Morphing Orchestra, Chursächsische Philharmonie, Varazdin Chamber Orchestra, Zagreb Soloists, Zagreb Philharmonic, Moscow Virtuosi, Dohnányi Orchestra, Magyar Radio Symphony Orchestra, Debrecen Philharmonic Orchestra oraz orkiestrami symfonicznymi Filharmonii w Poznaniu, Szczecinie, Katowicach, Bydgoszczy, Opolu, Kielcach, Koszalinie, Zabrzu, Zielonej Górze czy Wałbrzychu. Współpracował z wybitnymi dyrygentami, m.in. z Jonathanem Darlingtonem, Giancarlo Guerrero, Corneliusem Meisterem, Frédéric Chaslin, Jánosem Kovácsem, Vladimirem Spivakovem, Jackiem Kaspszykiem, Jerzym Maksymiukiem, Markiem Pijarowskim, Wojciechem Rajskim, Agnieszką Duczmal, Jerzym Salwarowskim, Tadeuszem Strugałą, Pawłem Przytockim, Łukaszem Borowiczem czy Krzysztofem Urbańskim. Występował także jako solista i kameralista na wielu międzynarodowych festiwalach w takich krajach jak: Niemcy, Austria, Czechy, Szwajcaria, Holandia, Włochy, Belgia, Francja, Finlandia, Szwecja, Dania, Chorwacja, Węgry, Rosja, Brazylia, Meksyk, Chiny, Japonia oraz Stany Zjednoczone. Od 2011 roku współtworzy kwartet wiolonczelowy Polish Cello Quartet, z którym stale koncertuje, a także rokrocznie organizuje Międzynarodową Akademię Wiolonczelową zrzeszającą wiolonczelistów z całego świata.
Tomasz Daroch dokonał wielu nagrań radiowych oraz telewizyjnych. Do jego ostatnich płytowych dokonań należą m.in. nagrodzona Fryderykiem 2023 w kategorii Album Roku – Recital Solowy płyta “Monologue” (DUX) złożona z polskich dzieł na wiolonczelę solo, płyta Polish Cello Quartet Chopin Project (NFM/CD ACCORD 2023) – nominowana do nagrody Fryderyk 2024. Artysta w swoim dorobku fonograficznym posiada również m.in. Koncert Wiolonczelowy W. Lutosławskiego nagrany z NFM Filharmonią Wrocławską pod batutą Jacka Kaspszyka (CD Accord), a także albumy z muzyką kameralną – tria fortepianowe C. Debussy’ego, M. Ravela oraz A. Dvoraka w zespole Daroch Trio (DUX) oraz kwartety wiolonczelowe zarejestrowane na debiutanckim albumie Polish Cello Quartet pt. Discoveries (CD Accord). Artysta obecnie gra na włoskiej wiolonczeli Romedio Munchera z 1924 r. (Cremona).